ما را دنبال کنید

پدیده اثر هاله‌ای چیست و یک نفر چطور درگیر آن می‌شود؟

پدیده اثر هاله‌ای چیست و یک نفر چطور درگیر آن می‌شود؟
دوشنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۵

پدیده اثر هاله‌ای  چیست و یک نفر چطور درگیر آن می‌شود؟

وارد یک فروشگاه شده‌اید، یک کیف را می‌بنید که طراحی بسیار جالبی دارد. از جنس همان طراحی‌هایی که همیشه دنبالش بودید. می‌روید و آن را می‌خرید. دو روز بعد متوجه می‌شوید که:

۱- چرم به کاررفته در این کیف، اصلا با کیفیت نیست و سه ماهه خراب می‌شود.
۲- دو فروشگاه آن‌طرف‌تر، همین طراحی با قیمتی به مراتب مناسب‌تر وجود داشت اما شما آنجا آنقدر محو طراحی کیف شده بودید که…

تصمیمات استراتژیک در هاله‌ای از خطا: تصمیم‌گیری در مورد کیف، قضیه مهمی نیست. مشکل آنجا پیش می‌آید که ما در ازدواج، انتخاب شغل، انتخاب رشته دانشگاهی، انتخاب شریک کاری، انتخاب استاندار، انتخاب رییس جمهور، انتخاب بازار هدف، انتخاب پروژه سرمایه‌گذاری و… دچار مشکلی می‌شویم به نامِ پدیده اثر هاله‌ای.

در ذهن پدیده‌ای وجود دارد به نام اثر هاله‌ای. براساس این خطا، قضاوت کننده به خاطر اینکه تحت تاثیر یک ویژگی از یک شی یا شخص یا ایده قرار می‌گیرد، بررسی منطقی و عقلانی ابعاد دیگر را فراموش می‌کند و قضاوت نهایی را تنها براساس یک برداشت (مطلوب یا نامطلوب اولیه) ارزیابی می‌کند. در این حالت تاثیر ذهنیتبودلی یا نشانه‌های اولیه یا یک ویژگی برجسته شما را به دام می‌اندازد. «هاله»، چشم قضاوت‌کننده را بر سایر ضعف یا قوت‌ها می‌بندد.

بگذارید مثال دیگری بزنم، فرض کنید که فردی به خواستگاری شما آمده است و برای این‌که با هم بیشتر آشنا شوید قرار گذاشته‌اید که با هم به رستوران بروید. آن آقا به موقع سرقرار حاضر شده است. زیاد «ببخشید» می‌گوید، برای گارسون انعام می‌گذارد و هنگام نشستن شما، صندلی رستوران را برای شما با احترام عقب می‌کشد این یعنی وی فردی متعهد، مودب، بخشنده و معتقد به حقوق و حرمت زنان است؟ نه شما در خطای هاله‌ای گرفتار شدید!

نگاه راهبردی:
چه می‌شود کرد؟ دو راهکار اصلی وجود دارد:

الف) تعلیق در تصمیم‌گیری. اگر دیدیم که از یک ویژگی یک شخص (کاندیدای ازدواج باشد یا کاندیدای ریاست جمهوری) یا از یک ویژگی در یک شی یا ایده (رشته تحصیلی، انتخاب شغلی و یا پروژه سرمایه‌گذاری) خوشمان آمد، تصمیم‌گیری را با تاخیر/تعلیق روبرو کنیم. تجربه نشان داده است که همان تاخیر/تعلیق ساده، باعث می‌شود که بعد از فروکش کردن هیجانات، منطقی‌تر تصمیم‌گیری می‌کنیم.

ب) روشن‌کردن اهداف قبل از دیدن و بررسی گزینه‌ها. آنکس که اهدافش را به روشنی تنظیم کرده است دچار هیجان نمی‌شود. ممکن است از گزینه‌ای خوشش بیاید به خاطر یک ویژگی، ولی چون مجبور است که آن گزینه را از دید تمام اهداف (ویژگی‌ها) بررسی کند در دام اثر هاله‌ای نمی‌افتد. ماتریس اهداف، گزینه‌ها و پیامدسنجی‌ها (میزان دستیابی به اهداف در صورت انتخاب هر کدام از گزینه‌ها) کمک خوبی خواهد بود.

حاتمی.روانشناس
https://telegram.me/baharlifeT/513